Sözlük 

A. Muhasebe ve Finans Terimleri

İşletmeler, KOBİ'ler ve start-up dünyası için kapsamlı finans sözlüğünü aşağıda bulabilirsiniz. Bu sözlük, geleneksel şirket finansı ile girişim ekosisteminin kullandığı temel finans terimlerini bir araya getirmektedir.

1.Temel Muhasebe ve Finansal Tablo Terimleri

Şirketlerin mali durumunu ve bilançolarını okurken en çok kullanılan temel kavramlardır

Bir şirketin sahip olduğu ve ekonomik değeri olan tüm varlıklardır (nakit para, binalar, makineler, stoklar vb.).

Bir şirketin belirli bir andaki varlıklarını (aktiflerini), borçlarını (pasiflerini) ve öz kaynaklarını gösteren mali tablodur.

Bir işletmenin belirli bir dönemde yaptığı satışlardan elde ettiği toplam brüt para tutarıdır.

Bir varlığın (hisse senedi, gayrimenkul vb.) değerinden kaybetmeden ne kadar hızlı ve kolay nakit paraya dönüştürülebileceğidir.

Şirketin tüm gelirlerinden; maliyetler, vergiler, faizler ve işletme giderleri düşüldükten sonra kalan nihai kazançtır.

Şirket ortaklarının işletmeye koyduğu sermaye ile şirket bünyesinde bırakılan kârların toplamıdır (Varlıklar - Borçlar). İşletme sahiplerinin ya da ortaklarının şirket varlıkları üzerindeki hak sahipliğini ve şirketin net değerini ifade eder.

Bilançonun sağ tarafıdır; şirketin varlıklarını hangi kaynaklarla (borçlar ve öz sermaye) finanse ettiğini gösterir.

Yapılan bir yatırımın ne kadar kârlı olduğunu gösteren, kazancın yatırım maliyetine oranlandığı temel göstergedir. 

Bir işletmenin toplam satış gelirlerinin, toplam giderlerini tam olarak karşıladığı, kâr veya zarar edilmeyen eşik noktasıdır. 

Bir işletmenin kurulması ve faaliyetlerini sürdürebilmesi için sahip olduğu para, mal veya varlıkların tümüdür. 

Belirli bir dönemde işletmeye giren ve işletmeden çıkan nakit miktarı arasındaki dengedir.

Bir ürün veya hizmetin satış fiyatı ile maliyeti arasındaki, tüm giderler düşüldükten sonra kalan kâr oranını ifade eder. 

2. Operasyonel Performans ve Değerleme Terimleri

Yatırımcıların şirketlerin kârlılığını, verimliliğini ve hisse değerini ölçmek için kullandığı rasyolardır:

Duran varlıkların (makine, bina, patent vb.) zamanla aşınma, yıpranma veya eskiyerek değer kaybetmesi nedeniyle her yıl kârdan düşülen paydır.

Satış gelirlerinden sadece satılan malın maliyeti çıkarıldığında kalan tutarın toplam gelire oranıdır.

(Faiz ve Vergi Öncesi Kâr). Şirketin finansman ve vergi yükümlülükleri öncesindeki operasyonel başarısını gösterir.

Faaliyet kârına amortismanların eklenmesiyle bulunan, şirketin saf nakit üretme gücünü temsil eden metriktir.

Fiyat/Kazanç Oranı. Bir hisse senedinin fiyatının, şirketin hisse başına düşen net kârına bölünmesiyle bulunur; şirketin pahalı mı ucuz mu olduğunu anlamada kullanılır.

Piyasa Değeri / Defter Değeri. Şirketin borsadaki güncel değerinin, muhasebesel öz kaynak değerine oranıdır.

B2B (Business-to-Business):

Şirketlerin tüketicilere değil, doğrudan diğer şirketlere yönelik yaptığı ticaret modelidir.

Şirketlerin nihai tüketicilere doğrudan ürün veya hizmet sattığı geleneksel ticaret modelidir.

Bir çalışanın, departmanın veya şirketin stratejik hedeflerine ulaşma başarısını ölçmek için kullanılan somut kriterlerdir.

Bir iş fikrinin veya projenin yapılabilir, uygulanabilir ve kârlı olup olmadığını belirlemek için gerçekleştirilen ön inceleme çalışmasıdır.

İşletmenin uzun vadeli hedeflerine ulaşabilmesi için kaynaklarını nasıl tahsis edeceğini ve nasıl bir yol izleyeceğini belirleme sürecidir.

İşletmenin bazı operasyonel süreçlerini veya hizmetlerini (örneğin muhasebe, temizlik veya BT) uzman dış şirketlere devretmesidir.

Üretim veya hizmet sürecine katkı sağlayan çalışanların fiziksel ve düşünsel çabalarının bütünüdür.

Bir işin, projenin ya da teslim edilecek ürünün tamamlanması gereken son tarih veya saattir. 

Girişimlerin büyüme yolculuğunda aldıkları fon türlerini ve dönemlerini tanımlar:

Bootstrapping (Öz Sermaye ile Büyüme):

Girişimcinin dışarıdan hiçbir yatırım almadan, şirketi kendi birikimleriyle veya şirketin elde ettiği ilk gelirlerle finanse etmesi durumudur.

Bir girişimin büyük bir yatırım turuna çıkmadan önce, nakit ihtiyacını karşılamak ve o tura kadar "köprü" oluşturmak amacıyla aldığı kısa vadeli, genellikle küçük ölçekli yatırımdır.

Bir girişimin, henüz kâra geçmediği dönemde operasyonlarını sürdürebilmek için aylık olarak harcadığı (tükettiği) nakit miktarıdır. Girişimin ne kadar ömrü (Runway) kaldığını hesaplamada kritik rol oynar.

Girişimin fikir, prototip veya ilk ürün aşamasında, genellikle melek yatırımcılardan aldığı ilk sermaye turlarıdır.

Girişimin kasasındaki mevcut nakitle, yeni bir gelir veya yatırım bulmadan ne kadar ay boyunca hayatta kalabileceğini gösteren süredir (Formül: Kasadaki Nakit / Burn Rate).

Tohum aşamasından sonra, girişimin ölçeklenmesi, küresel pazarlara açılması veya büyümesini hızlandırması için risk sermayesi (VC) fonlarından aldığı milyon dolarlık büyük yatırım turlarıdır.

4. Değerleme ve Sözleşme Terimleri

Yatırım pazarlıklarında masaya yatırılan ve hisse paylarını belirleyen teknik kavramlardır:

Cap Table (Sermaye / Hissedar Tablosu):

Şirketin kurucularının, çalışanlarının, melek yatırımcılarının ve VC fonlarının şirkette hangi oranda hisseye sahip olduğunu listeleyen dinamik tablodur.

İlk aşamalarda şirkete değer biçmek zor olduğunda kullanılan bir yatırım aracıdır. Yatırımcı şirkete borç verir; bu borç, ileride gerçekleşecek resmi bir yatırım turunda önceden belirlenen şartlarla hisseye dönüşür.

Şirkete yeni ortaklar veya yatırımcılar dahil oldukça, mevcut kurucuların ve eski yatırımcıların şirketteki ortaklık (hisse) yüzdesinin azalması durumudur.

Yatırım tutarı şirketin kasasına girdikten sonraki toplam şirket değeridir (Formül: Pre-Money Değerleme + Alınan Yatırım Tutarı).

Şirkete yeni bir yatırım girmeden hemen önce, girişimin mevcut işine ve potansiyeline biçilen değerdir.

Gelecekteki Hisse Senedi için Basit Sözleşme. Girişimin ileride alacağı tura endeksli olarak, yatırımcıya faizsiz ve vade tarihsiz hisse hakkı veren, convertible note'a kıyasla daha pratik bir finansal sözleşmedir.

Yatırımcı ile girişimci arasında imzalanan, yatırımın miktarını, değerlemesini, yönetim haklarını ve temel şartlarını içeren, bağlayıcılığı düşük ama sürecin yol haritasını belirleyen ana belgedir.

5. Performans ve Büyüme Metrikleri

Girişimin yatırımcı sunumlarında (Pitch Deck) finansal başarısını kanıtlamak için kullandığı rasyolardır:

Şirketin tek bir yeni müşteri kazanmak için harcadığı toplam pazarlama, satış ve operasyon bütçesidir.

Belirli bir dönem içinde (genellikle aylık veya yıllık) aboneliğini iptal eden veya ürünü kullanmayı bırakan müşterilerin yüzdesidir.

Bir müşterinin şirkete abone olduğu veya ürünü kullandığı tüm süre boyunca kazandırması beklenen toplam net gelirdir (Yatırımcılar LTV / CAC oranının 3'ten büyük olmasını ister).

Özellikle SaaS (yazılım) girişimlerinde kullanılan, abonelik modellerinden elde edilen Aylık Düzenli Gelir ve Yıllık Düzenli Gelir miktarıdır.

6. Çıkış (Exit) ve Yatırımcı Terimleri

Yatırımın başarıyla sonlanması ve tarafların rollerini tanımlayan kavramlardır:

Girişimlerin çok erken aşamalarında kendi kişisel sermayesiyle yatırım yapan, finansal desteğin yanında mentörlük ve network de sağlayan yüksek net değerli kişilerdir.

Kurucuların ve yatırımcıların, şirketteki hisselerini başka bir şirkete satarak (M&A) veya şirketi halka arz ederek (IPO) yatırımlarını nakde çevirmesidir.

Girişimin hisselerini borsada işlem görmek üzere genel kamuoyuna açması ve dev bir kurumsal şirkete dönüşme adımıdır.

Değerlemesi 1 milyar doları aşan girişimlere verilen küresel unvandır. (Eğer 10 milyar doları aşarsa Decacorn, 100 milyar doları aşarsa Hectocorn denir).

Kurumsal fonlardan, bankalardan veya büyük yatırımcılardan toplanan paraları yüksek büyüme potansiyeli olan girişimlere yatıran profesyonel yönetimli şirketlerdir.

B. İnsan Kaynakları Terimleri

İş dünyasında çalışan yönetimi ve organizasyonel süreçleri ifade etmek için kullanılan temel insan kaynakları (İK) terimleri ve kısa açıklamaları aşağıda kategorize edilerek listelenmiştir: 

1. İşe Alım ve Uyum Süreçleri

Onboarding (İşe Alıştırma):

Yeni işe alınan bir çalışanın şirkete, kültürüne ve pozisyonuna hızla uyum sağlaması için uygulanan planlı entegrasyon sürecidir.

Şirketin gelecekteki stratejik hedeflerine uygun, nitelikli profesyonelleri bulmak, cezbetmek ve işe almak için yürütülen uzun vadeli süreçtir.

Genellikle üst düzey veya bulunması zor uzmanlık gerektiren pozisyonlar için, aktif olarak iş aramayan nitelikli adayları doğrudan tespit edip şirkete kazandırma yöntemidir.

2. Performans ve Gelişim Yönetimi

Bir çalışanın mevcut işini daha iyi yapabilmesi için var olan becerilerini geliştirmesi ve yeni yetkinlikler kazanması sürecidir.

Bir çalışanın şirket içinde tamamen farklı bir pozisyona geçebilmesi için yeni beceriler öğrenmesini sağlayan dönüşüm eğitimidir.

Çalışanın performansının yalnızca yöneticisi tarafından değil; iş arkadaşları, astları ve bazen müşteriler tarafından da çok yönlü olarak değerlendirilmesi yöntemidir.

3. Şirket Kültürü ve Çalışan Bağlılığı

Şirketin nitelikli çalışanlarını kaybetmemek ve uzun süre bünyesinde tutmak için uyguladığı stratejilerin bütünüdür.

Belirli bir dönemde (genellikle bir yıl) şirketten ayrılan çalışanların, toplam çalışan sayısına olan oranını gösteren kritik bir İK metriğidir.

Bir şirketin hem mevcut çalışanları hem de dışarıdaki potansiyel yetenekler gözünde "çalışılmak istenen harika bir yer" olarak algılanma stratejisidir.

İş yerinde bir veya birkaç kişinin, bir başka çalışana yönelik sistemli bir şekilde uyguladığı psikolojik baskı, dışlama ve yıldırma davranışlarıdır.

C. Üretim, kalite, Endüstri 4.0 ve Akıllı Fabrika Terimleri

Üretim, imalat ve operasyon yönetimi, Üretim süreçlerinin dijital dönüşümünü, kalite standartlarını,  geleceğin üretim modellerini kapsayan Endüstri 4.0, akıllı fabrika, dijitalleşme ve kalite terimleri kategorize edilerek verimliliği artırmak ve israfı önlemek için kullanılan temel üretim bölümü terimleri ve kısa açıklamaları aşağıda kategorize edilerek listelenmiştir:

1. Üretim Modelleri ve Stratejileri

Üretim sürecindeki her türlü israfı (zaman, malzeme, işgücü) ortadan kaldırarak maliyetleri düşürmeyi ve değeri artırmayı hedefleyen yönetim felsefesidir.

Malzemelerin depoda bekletilmeden, tam ihtiyaç duyulduğu anda üretim bandına gelmesini sağlayan, stok maliyetlerini sıfırlamayı amaçlayan sistemdir.

Aynı standart ürünün, gelişmiş makineler ve montaj hatları kullanılarak çok yüksek adetlerde ve kesintisiz olarak üretilmesidir.

Bir firmanın, tasarımı veya markası kendisine ait olan bir ürünü, gerekli teknik altyapıya sahip başka bir üreticiye ürettirmesidir.

2. Süreç ve Zaman Yönetimi

Bir makinenin veya üretim hattının, bir adet ürünü tamamlamaya başladığı an ile bitirdiği an arasında geçen net süredir.

Müşteri talebini tam zamanında karşılayabilmek için bir ürünün en fazla ne kadar sürede üretilmesi gerektiğini gösteren hedef tempodur.

Üretim hattında kapasitesi en düşük olan ve bu nedenle tüm hattın hızını yavaşlatarak üretimin yığılmasına neden olan aşama veya makinedir.

Bir makinenin veya hattın, bir ürünün üretimini bitirip farklı bir ürünün üretimine geçebilmesi için yapılan ayar, kalıp değişimi ve temizlik süresidir.

3. Kalite ve Stok Yönetimi

Bir makine veya üretim hattının ne kadar verimli çalıştığını; kullanılabilirlik, performans ve kalite oranlarını çarparak ölçen en kritik üretim metriğidir.

Üretim sürecinde büyük yatırımlar yerine, çalışanların katılımıyla her gün yapılan küçük ve sürekli geliştirmeleri odak alan Japon yönetim yaklaşımıdır.

Üretim esnasında operatörlerin hata yapmasını fiziksel veya sistemsel olarak imkansız hale getiren düzenek ya da tasarım yöntemleridir.

Üretim sürecinde hatalı, defolu veya standart dışı üretildiği için kullanılamaz hale gelen ve çöpe giden malzeme miktarıdır.

Fiziksel nesnelerin (makineler, robotlar) ve bilgisayar tabanlı yazılımların internet ağları üzerinden birbirleriyle gerçek zamanlı entegrasyonudur.

Fabrikadaki makinelerin, sensörlerin ve cihazların internete bağlanarak kendi aralarında veri alışverişi yapması teknolojisidir.

İnsan işgücüne ihtiyaç duymadan, tamamen otomasyon ve robotik sistemlerle, ışıklar dahi kapalı şekilde yürütülen üretim modelidir.

Fiziksel bir üretim hattının, makinenin veya fabrikanın dijital dünyada oluşturulan ve gerçek zamanlı verilerle çalışan birebir sanal kopyasıdır.

Fabrika veya depo içinde insan sürücüye ihtiyaç duymadan, sensörler ve haritalama sistemleriyle malzemeleri taşıyan akıllı robotlardır.

5. Üretimde Dijitalleşme Yazılımları ve Teknolojileri

Fabrikadaki ham maddenin ürüne dönüşene kadar olan tüm üretim aşamalarını anlık olarak izleyen, yöneten ve raporlayan yazılım sistemidir.

Bir ürünün ilk fikir aşamasından tasarımına, üretiminden servis süreçlerine kadar olan tüm ömrünü tek bir merkezden yöneten sistemdir.

Makinelerdeki sensör verilerini ve yapay zekayı kullanarak, bir arızanın ne zaman gerçekleşeceğini önceden tahmin edip bakım yapma yöntemidir.

Üretim bandındaki binlerce sensörden gelen devasa miktardaki verinin işlenerek verimlilik artırıcı stratejik kararlara dönüştürülmesidir.

Geleneksel talaşlı imalatın aksine, bilgisayar destekli tasarımların (CAD) plastik veya metal tozlarının üst üste eklenerek üretilmesi teknolojisidir.